Trẻ đi phân nhầy là tình trạng khá thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Không ít cha mẹ khi thay tã thấy phân có chất nhầy trong suốt hoặc trắng đục liền lo lắng con bị nhiễm khuẩn đường ruột, phải dùng kháng sinh hoặc men tiêu hóa ngay.

Thực tế, không phải mọi trường hợp đi phân nhầy đều nguy hiểm. Có những trường hợp chỉ là phản ứng sinh lý bình thường của đường tiêu hóa, nhưng cũng có khi đây là dấu hiệu cảnh báo trẻ đang mắc bệnh cần được thăm khám sớm.

Vậy trẻ đi ngoài phân nhầy có đáng lo không? Khi nào chỉ cần theo dõi, khi nào phải đưa trẻ đi khám? cùng Trung tâm sức khỏe Nhi khoa tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Phân nhầy ở trẻ là gì?

Chất nhầy (mucus) là một chất được tiết ra tự nhiên từ niêm mạc ruột.

Nó có vai trò:

• Bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa.
• Giúp phân di chuyển dễ dàng hơn.
• Giảm ma sát khi đi ngoài.
• Ngăn vi khuẩn xâm nhập vào thành ruột.

Vì vậy, một lượng nhỏ chất nhầy trong phân đôi khi hoàn toàn bình thường, đặc biệt ở trẻ sơ sinh.

Điều cần quan tâm là:

• Lượng chất nhầy có nhiều không?
• Kéo dài bao lâu?
• Có kèm tiêu chảy, sốt, đau bụng hay máu trong phân không?

Đây mới là những yếu tố quyết định mức độ nghiêm trọng.

Những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ đi phân nhầy

1. Hệ tiêu hóa còn non nớt (thường gặp ở trẻ sơ sinh)

Trong vài tháng đầu đời, hệ tiêu hóa của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Do đó trẻ có thể:

• Phân lỏng.
• Có ít chất nhầy.
• Đi ngoài nhiều lần.
• Vẫn bú tốt.
• Tăng cân bình thường.

Nếu trẻ khỏe mạnh, không sốt, không nôn và vẫn phát triển tốt thì cha mẹ chỉ cần tiếp tục theo dõi.

2. Trẻ đang mọc răng

Đây là điều nhiều cha mẹ thắc mắc.

Thực tế, mọc răng không phải nguyên nhân trực tiếp gây tiêu chảy.

Tuy nhiên trong giai đoạn này trẻ:

• Chảy nhiều nước dãi.
• Hay cho tay và đồ vật vào miệng.
• Nuốt nhiều nước bọt.

Điều này có thể làm phân lỏng hơn đôi chút hoặc xuất hiện ít chất nhầy.

Nếu trẻ vẫn ăn ngủ bình thường thì chưa cần quá lo lắng.

3. Nhiễm virus đường tiêu hóa

Đây là nguyên nhân rất phổ biến.

Các virus như Rotavirus hay Norovirus có thể khiến trẻ:

• Đi ngoài nhiều lần.
• Phân lỏng.
• Có ít chất nhầy.
• Nôn.
• Có thể sốt nhẹ.

Trong phần lớn trường hợp, điều quan trọng nhất vẫn là bù nước đúng cách và theo dõi dấu hiệu mất nước.

4. Tiêu chảy do vi khuẩn

Nếu chất nhầy xuất hiện nhiều, đặc biệt kèm:

• Máu trong phân.
• Mùi rất hôi.
• Đau bụng nhiều.
• Sốt cao.
• Trẻ mệt lả.

Cha mẹ cần nghĩ đến khả năng tiêu chảy do vi khuẩn. Đây là trường hợp cần bác sĩ đánh giá để quyết định có cần dùng kháng sinh hay không. Không nên tự mua kháng sinh điều trị tại nhà.

5. Dị ứng đạm sữa bò

Một số trẻ dị ứng với protein trong sữa bò có thể xuất hiện:

• Phân nhầy.
• Phân lẫn máu.
• Chàm.
• Nổi mẩn.
• Quấy khóc.
• Chậm tăng cân.

Những trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn loại sữa phù hợp.

6. Bất dung nạp lactose

Nếu trẻ:

• Đi ngoài nhiều lần.
• Phân chua.
• Có bọt.
• Bụng sôi.
• Đầy hơi.
• Có thể kèm ít chất nhầy.

thì cần nghĩ tới khả năng bất dung nạp lactose, đặc biệt sau một đợt tiêu chảy kéo dài. Đây là tình trạng khá khác với dị ứng sữa và cách xử trí cũng khác nhau.

7. Táo bón kéo dài

Nghe có vẻ lạ nhưng trẻ bị táo bón lâu ngày cũng có thể xuất hiện chất nhầy. Khi phân quá cứng làm tổn thương nhẹ niêm mạc trực tràng, ruột sẽ tăng tiết chất nhầy để bảo vệ.

Nếu trẻ:

• Đi ngoài khó.
• Phân cứng.
• Rặn nhiều.
• Xen kẽ ít chất nhầy.

thì nên nghĩ nhiều tới táo bón hơn là tiêu chảy.

Khi nào phân nhầy là bình thường?

Cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi tại nhà nếu:

• Chỉ có ít chất nhầy.
• Trẻ vẫn bú hoặc ăn tốt.
• Không sốt.
• Không đau bụng.
• Không nôn.
• Không có máu trong phân.
• Tăng cân bình thường.
• Chỉ xuất hiện trong 1–2 ngày.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ tới cơ sở y tế nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Phân nhầy kéo dài trên 3 ngày.
• Chất nhầy xuất hiện rất nhiều.
• Có máu trong phân.
• Trẻ sốt cao.
• Nôn liên tục.
• Đau bụng nhiều.
• Đi ngoài trên 6–8 lần/ngày.
• Có dấu hiệu mất nước (khô môi, mắt trũng, tiểu ít, li bì).
• Trẻ bỏ bú hoặc bỏ ăn.
• Chậm tăng cân hoặc sụt cân.
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có tiêu chảy.

Đây đều là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân và điều trị đúng.

Cha mẹ không nên làm gì khi trẻ đi phân nhầy?

Một số sai lầm rất thường gặp gồm:

Tự ý dùng kháng sinh

Đa số tiêu chảy ở trẻ nhỏ là do virus nên kháng sinh không có tác dụng. Dùng kháng sinh không đúng còn làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột.

Lạm dụng thuốc cầm tiêu chảy

Tiêu chảy là cơ chế giúp cơ thể đào thải tác nhân gây bệnh. Việc tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy có thể làm kéo dài thời gian tồn tại của vi khuẩn trong ruột.

Ép trẻ nhịn ăn

Nhiều cha mẹ sợ ăn vào sẽ tiêu chảy nhiều hơn. Thực tế, trẻ vẫn cần tiếp tục được cung cấp dinh dưỡng phù hợp để niêm mạc ruột hồi phục nhanh hơn.

Tự ý đổi sữa liên tục

Không phải cứ thấy phân nhầy là đổi sữa. Chỉ nên đổi sữa khi bác sĩ nghi ngờ hoặc xác định trẻ bất dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò.

Làm gì khi trẻ đi phân nhầy?

1. Theo dõi tình trạng của trẻ

Cha mẹ nên ghi lại:

• Số lần đi ngoài.
• Màu sắc phân.
• Lượng chất nhầy.
• Có máu không.
• Có sốt không.
• Có nôn không.
• Trẻ ăn được không.

Thông tin này rất hữu ích khi đưa trẻ đi khám.

2. Bù đủ nước

Nếu trẻ tiêu chảy kèm phân nhầy, điều quan trọng nhất vẫn là phòng mất nước. Có thể sử dụng dung dịch Oresol đúng hướng dẫn nếu trẻ có nguy cơ mất nước.

3. Duy trì chế độ ăn phù hợp

Không nên bắt trẻ nhịn ăn.

Tiếp tục cho trẻ:

• Bú mẹ.
• Ăn đủ năng lượng.
• Chia nhỏ bữa ăn.
• Hạn chế nước ngọt và đồ uống nhiều đường.

4. Hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Ở một số trường hợp rối loạn tiêu hóa hoặc sau tiêu chảy, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng men vi sinh chứa các chủng lợi khuẩn đã được nghiên cứu nhằm hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột.

Cha mẹ nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chứa chủng lợi khuẩn phù hợp và sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc nhà sản xuất.

Phân nhầy có phải lúc nào cũng là loạn khuẩn?

Không. Đây là một hiểu lầm rất phổ biến. Loạn khuẩn chỉ là một trong rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ đi phân nhầy. Ngoài ra còn có:

• Virus.
• Vi khuẩn.
• Dị ứng thực phẩm.
• Bất dung nạp lactose.
• Táo bón.
• Bệnh lý đường ruột.

Vì vậy, không nên cứ thấy phân nhầy là tự mua men vi sinh hoặc men tiêu hóa.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh đi phân nhầy có bình thường không?

Có thể bình thường nếu lượng nhầy ít, trẻ vẫn bú tốt, tăng cân và không có dấu hiệu bất thường khác.

Trẻ đi phân nhầy có cần dùng kháng sinh không?

Không. Chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ sau khi xác định nguyên nhân là nhiễm khuẩn.

Phân nhầy màu xanh có nguy hiểm không?

Màu xanh không phải lúc nào cũng là bệnh. Quan trọng hơn là trẻ có sốt, nôn, đau bụng, máu trong phân hay không.

Có nên tự đổi sữa khi trẻ đi phân nhầy?

Không nên. Chỉ đổi sữa khi có nghi ngờ bất dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò sau khi được bác sĩ tư vấn.

Men vi sinh có giúp giảm phân nhầy không?

Trong một số trường hợp rối loạn hệ vi sinh đường ruột hoặc sau tiêu chảy, men vi sinh có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào đúng chủng lợi khuẩn, đúng chỉ định và không thay thế việc điều trị nguyên nhân.

Lời khuyên từ Trung tâm sức khỏe Nhi khoa

Khi thấy trẻ đi ngoài có chất nhầy, điều đầu tiên cha mẹ nên quan sát không phải là “phân có đẹp không”, mà là “con có khỏe không”.

Một ít chất nhầy trong phân chưa chắc là bệnh. Điều đáng lo là khi trẻ đi ngoài kéo dài, sốt, đau bụng, có máu trong phân hoặc chậm tăng trưởng.

Thay vì tự ý dùng kháng sinh, đổi sữa hoặc sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc, hãy theo dõi toàn diện tình trạng của trẻ và đưa trẻ đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo. Điều trị đúng nguyên nhân sẽ giúp trẻ hồi phục nhanh hơn và hạn chế ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa cũng như sự phát triển lâu dài.