Trẻ bị đầy bụng, chướng bụng, xì hơi nhiều có thể do nuốt hơi, chế độ ăn, táo bón, bất dung nạp lactose hoặc rối loạn tiêu hóa. Tìm hiểu nguyên nhân và cách xử trí đúng.

Trẻ đầy bụng, chướng bụng, xì hơi nhiều là tình trạng khá thường gặp, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Có bé chỉ hơi đầy bụng sau ăn rồi tự hết, nhưng cũng có trẻ bụng chướng kéo dài, xì hơi nhiều, quấy khóc, ăn kém hoặc ngủ không ngon.

Điều quan trọng là xì hơi không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với trẻ bị bệnh. Một lượng khí nhất định trong đường tiêu hóa là hoàn toàn bình thường. Chỉ khi hơi tích tụ nhiều, gây khó chịu hoặc đi kèm những triệu chứng khác thì cha mẹ mới cần tìm nguyên nhân.

Vậy vì sao trẻ hay đầy bụng, chướng bụng và xì hơi? Khi nào có thể chăm sóc tại nhà và khi nào cần đưa trẻ đi khám? Cùng Trung tâm sức khỏe Nhi khoa tìm hiểu ngay tại bài viết dưới đây:

Vì sao trẻ bị đầy bụng, chướng bụng và xì hơi nhiều?

Khí trong đường tiêu hóa có thể hình thành khi trẻ nuốt không khí hoặc khi vi khuẩn đường ruột lên men những carbohydrate chưa được tiêu hóa hết. Vì vậy, trẻ xì hơi một lượng nhất định mỗi ngày là hiện tượng sinh lý bình thường.

Tuy nhiên, nếu lượng hơi tăng lên rõ rệt hoặc trẻ khó chịu, có một số nguyên nhân cha mẹ nên lưu ý.

1. Trẻ nuốt nhiều không khí khi bú hoặc ăn

Đây là nguyên nhân rất thường gặp ở trẻ nhỏ.

Trẻ có thể nuốt nhiều không khí khi:

• Bú quá nhanh.
• Khớp ngậm khi bú chưa tốt.
• Núm bình có tốc độ chảy không phù hợp.
• Vừa ăn vừa khóc.
• Uống bằng bình quá nhanh.
• Vừa ăn vừa nói chuyện hoặc vận động nhiều.

Lượng không khí nuốt vào có thể khiến trẻ ợ hơi, bụng căng, khó chịu và xì hơi nhiều.

Với trẻ sơ sinh, cha mẹ có thể chú ý tư thế bú và giúp trẻ ợ hơi sau cữ bú nếu trẻ có biểu hiện nuốt nhiều hơi hoặc khó chịu.

2. Chế độ ăn có thể làm trẻ nhiều hơi

Khi trẻ bắt đầu ăn dặm, một số loại thực phẩm chứa nhiều chất xơ hoặc carbohydrate khó tiêu có thể làm tăng quá trình lên men ở đại tràng và tạo ra nhiều khí hơn.

Một số trẻ có thể đầy bụng hơn sau khi ăn:

• Các loại đậu.
• Một số loại rau họ cải.
• Một số loại trái cây nhiều fructose.
• Thực phẩm hoặc đồ uống chứa nhiều đường.
• Một số sản phẩm có chất tạo ngọt.

Không có nghĩa là cha mẹ phải loại bỏ hoàn toàn những thực phẩm này. Quan trọng là quan sát xem loại thức ăn nào thường xuyên khiến trẻ xuất hiện triệu chứng và điều chỉnh khẩu phần phù hợp.

3. Bất dung nạp lactose

Đây là một nguyên nhân đáng lưu ý nếu trẻ vừa đầy bụng, xì hơi nhiều vừa có những biểu hiện tiêu hóa khác.

Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa. Để tiêu hóa lactose, cơ thể cần enzyme lactase ở ruột non.

Nếu trẻ không tiêu hóa hết lactose, phần lactose chưa được hấp thu xuống đại tràng và được vi khuẩn lên men, tạo ra khí và nước, từ đó có thể gây:

• Đầy bụng.
• Chướng bụng.
• Xì hơi nhiều.
• Bụng sôi.
• Đau bụng.
• Phân lỏng hoặc tiêu chảy.

Các triệu chứng thường xuất hiện sau khi trẻ sử dụng sữa hoặc thực phẩm chứa lactose.

Đặc biệt, bất dung nạp lactose thứ phát có thể xuất hiện sau khi niêm mạc ruột bị tổn thương, chẳng hạn sau một đợt nhiễm trùng đường tiêu hóa.

Cha mẹ không nên nhầm bất dung nạp lactose với dị ứng đạm sữa bò. Hai tình trạng này có cơ chế hoàn toàn khác nhau: bất dung nạp lactose liên quan đến quá trình tiêu hóa đường lactose, còn dị ứng sữa liên quan đến hệ miễn dịch.

4. Táo bón khiến trẻ chướng bụng và xì hơi

Đây là nguyên nhân rất dễ bị bỏ qua.

Khi trẻ táo bón, phân tồn đọng lâu trong đại tràng có thể khiến trẻ:

• Bụng căng.
• Đầy hơi.
• Xì hơi nhiều.
• Đau bụng.
• Ăn kém.
• Đi ngoài khó khăn.

Vì vậy, nếu trẻ vừa chướng bụng vừa nhiều ngày không đi ngoài hoặc phân cứng, cha mẹ nên nghĩ đến táo bón trước khi tìm cách “giảm hơi” bằng các loại sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa.

5. Rối loạn tiêu hóa sau nhiễm khuẩn hoặc dùng kháng sinh

Sau một đợt tiêu chảy, nhiễm khuẩn đường ruột hoặc sử dụng kháng sinh, hệ tiêu hóa của trẻ có thể thay đổi trong một thời gian.

Trẻ có thể xuất hiện:

• Xì hơi nhiều.
• Bụng sôi.
• Phân thay đổi.
• Đi ngoài không ổn định.
• Ăn uống kém hơn.

Trong trường hợp này, việc xử trí cần tập trung vào nguyên nhân và chế độ ăn phù hợp thay vì chỉ tìm cách làm trẻ “hết xì hơi”.

6. Trẻ ăn quá nhanh hoặc khẩu phần quá lớn

Một bữa ăn quá nhiều hoặc ăn quá nhanh có thể khiến trẻ nuốt nhiều không khí và tạo cảm giác đầy bụng.

Cha mẹ có thể thử:

• Chia nhỏ khẩu phần.
• Cho trẻ ăn chậm hơn.
• Không ép trẻ ăn quá mức.
• Hạn chế vừa ăn vừa chơi hoặc vừa ăn vừa chạy nhảy.

Các bữa nhỏ hơn và thói quen ăn chậm có thể giúp giảm các triệu chứng liên quan đến đầy hơi ở một số trẻ.

Trẻ xì hơi nhiều có phải do “tiêu hóa kém”?

Không nhất thiết.

Xì hơi là một phần bình thường của quá trình tiêu hóa.

Điều cần quan tâm là trẻ có kèm theo những triệu chứng bất thường hay không.

Ví dụ:

Chỉ xì hơi nhưng:

• Ăn tốt.
• Ngủ tốt.
• Tăng cân đều.
• Không đau bụng.
• Phân bình thường.

→ Thường không đáng lo.

Ngược lại, nếu trẻ xì hơi nhiều kèm chướng bụng kéo dài, đau bụng, tiêu chảy, táo bón, nôn hoặc chậm tăng cân, cha mẹ nên tìm nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào việc giảm xì hơi.

Làm gì khi trẻ bị đầy bụng, chướng bụng, xì hơi nhiều?

1. Điều chỉnh cách ăn và bú

Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên chú ý:

• Cho trẻ bú đúng tư thế.
• Hạn chế để trẻ vừa khóc vừa bú.
• Không để trẻ uống quá nhanh.
• Cho trẻ ăn chậm.
• Chia nhỏ bữa nếu trẻ thường đầy bụng sau khi ăn quá nhiều.

2. Theo dõi thực phẩm gây đầy hơi

Nếu trẻ lớn hơn và đang ăn đa dạng, cha mẹ có thể ghi lại:

Trẻ ăn gì → sau bao lâu xuất hiện đầy bụng/xì hơi → có kèm phân lỏng, đau bụng hay không.

Cách theo dõi này giúp nhận ra mối liên quan giữa triệu chứng và thực phẩm.

Không nên tự ý loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm khỏi khẩu phần của trẻ, đặc biệt là sữa, nếu chưa xác định nguyên nhân vì có thể làm khẩu phần thiếu năng lượng hoặc vi chất.

3. Xử lý táo bón nếu trẻ đang táo bón

Nếu trẻ chướng bụng do táo bón, cần tập trung xử trí táo bón.

Cha mẹ nên đảm bảo trẻ:

• Uống đủ nước theo độ tuổi.
• Ăn đa dạng thực phẩm.
• Có đủ chất xơ phù hợp.
• Vận động thường xuyên.

Nếu táo bón kéo dài hoặc trẻ đau nhiều khi đi ngoài, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá và hướng dẫn điều trị.

4. Nếu nghi bất dung nạp lactose, không tự ý đổi sữa ngay

Nếu trẻ thường xuyên đầy hơi, xì hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy sau khi uống sữa, cha mẹ có thể trao đổi với bác sĩ về khả năng bất dung nạp lactose.

Không phải trẻ nào cũng cần loại bỏ hoàn toàn lactose. Mức độ dung nạp ở mỗi người khác nhau và nhiều người vẫn có thể sử dụng một lượng lactose nhất định mà không xuất hiện triệu chứng.

Nếu cần điều chỉnh sữa, nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo trẻ vẫn nhận đủ năng lượng, protein, canxi và vitamin D.

5. Có nên dùng men vi sinh khi trẻ đầy bụng?

Đây là câu hỏi rất nhiều cha mẹ quan tâm.

Không phải cứ đầy bụng, xì hơi là phải dùng men vi sinh.

Probiotic có thể được sử dụng trong một số tình huống rối loạn tiêu hóa, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào chủng vi sinh, liều lượng, tình trạng cụ thể của trẻ và mục đích sử dụng.

Vì vậy, cha mẹ không nên xem men vi sinh như một giải pháp chung cho mọi trường hợp đầy hơi.

Nếu trẻ chỉ xì hơi nhưng vẫn khỏe mạnh, ăn ngủ và tăng trưởng bình thường thì trước tiên nên xem lại cách ăn, chế độ ăn và thói quen sinh hoạt.

Khi nào trẻ đầy bụng, chướng bụng cần đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng đầy bụng, chướng bụng kéo dài hoặc kèm theo:

• Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần.
• Bụng chướng căng rõ.
• Nôn nhiều, đặc biệt nôn màu xanh.
• Sốt.
• Tiêu chảy kéo dài.
• Phân có máu.
• Táo bón kéo dài.
• Trẻ bỏ bú, bỏ ăn.
• Sụt cân hoặc chậm tăng cân.
• Trẻ mệt, lừ đừ.
• Triệu chứng xuất hiện đột ngột và rất nghiêm trọng.

Đặc biệt, nếu trẻ đau bụng dữ dội, nôn liên tục, bụng chướng nhanh, lừ đừ hoặc có máu trong phân, cần đưa trẻ đi khám ngay thay vì tự điều trị tại nhà.

Câu hỏi thường gặp về trẻ đầy bụng, xì hơi nhiều

Trẻ sơ sinh xì hơi nhiều có bình thường không?

Có thể bình thường. Trẻ sơ sinh dễ nuốt không khí khi bú và hệ tiêu hóa vẫn đang hoàn thiện. Nếu trẻ vẫn bú tốt, ngủ tốt, tăng cân và không có triệu chứng bất thường thì thường không cần quá lo lắng.

Trẻ xì hơi nhiều có phải do men vi sinh không?

Không nhất thiết. Xì hơi có thể liên quan đến việc nuốt hơi, chế độ ăn, táo bón, bất dung nạp lactose hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Trẻ uống sữa bị đầy bụng có phải bất dung nạp lactose?

Có thể nhưng chưa thể kết luận chỉ dựa vào đầy bụng. Nếu triệu chứng thường xuyên xuất hiện sau khi dùng sữa và kèm xì hơi, đau bụng, phân lỏng hoặc tiêu chảy, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá.

Có nên đổi sang sữa không lactose khi trẻ đầy bụng?

Không nên tự ý đổi sữa chỉ vì trẻ xì hơi. Nếu nghi bất dung nạp lactose, việc thay đổi chế độ sữa nên được thực hiện có đánh giá và theo dõi để tránh ảnh hưởng đến dinh dưỡng của trẻ.

Trẻ chướng bụng và xì hơi nhiều có phải do táo bón?

Có thể. Táo bón là một nguyên nhân thường gặp của đầy bụng và khó chịu ở trẻ. Nếu trẻ đi ngoài phân cứng, rặn đau hoặc nhiều ngày mới đi ngoài, cần chú ý đến nguyên nhân này.

Lời khuyên từ Trung tâm sức khỏe Nhi khoa

Trẻ xì hơi nhiều không đáng lo bằng việc cha mẹ không tìm ra nguyên nhân khiến trẻ xì hơi nhiều.

Đừng chỉ nhìn vào một triệu chứng rồi vội kết luận rằng con “tiêu hóa kém” hay phải bổ sung ngay men vi sinh, men tiêu hóa hoặc đổi sữa.

Hãy bắt đầu từ những điều đơn giản: cách trẻ bú và ăn, loại thực phẩm trẻ đang sử dụng, tình trạng đi ngoài, dấu hiệu táo bón, khả năng dung nạp sữa và tốc độ tăng trưởng của trẻ.

Nếu trẻ vẫn ăn uống, ngủ nghỉ, vui chơi và tăng trưởng bình thường, tình trạng xì hơi đơn thuần thường không đáng lo. Nhưng nếu đầy bụng, chướng bụng kéo dài hoặc đi kèm đau bụng, nôn, tiêu chảy, táo bón, máu trong phân hay chậm tăng cân, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để tìm đúng nguyên nhân.

Điều trị đúng nguyên nhân luôn quan trọng hơn việc cố gắng “làm hết hơi” cho trẻ.