Trung tâm sức khỏe Nhi khoa hướng dẫn bố mẹ phân biệt tiêu chảy do virus, vi khuẩn, cách bù nước, bổ sung kẽm, men vi sinh và khi nào cần đưa trẻ đi khám.
Con bị tiêu chảy bố mẹ nên làm gì?
Tiêu chảy là một trong những bệnh lý đường tiêu hóa thường gặp nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những năm đầu đời. Phần lớn trẻ đều từng trải qua ít nhất một vài đợt tiêu chảy. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng giống nhau và cũng không phải bé nào bị tiêu chảy cũng cần dùng kháng sinh.
Nhiều phụ huynh thấy con đi ngoài liên tục liền tự mua thuốc cầm tiêu chảy, đổi nhiều loại men vi sinh, men tiêu hóa hoặc thậm chí dùng kháng sinh kéo dài. Có những bé tiêu chảy nhiều tháng liền, điều trị nhiều nơi nhưng vẫn không khỏi vì chưa xác định đúng nguyên nhân gây bệnh.
Điều quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy không phải là làm sao để ngừng đi ngoài thật nhanh, mà là xác định đúng nguyên nhân và áp dụng đúng phác đồ điều trị, giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ hệ tiêu hóa, miễn dịch và sự phát triển lâu dài của trẻ.
Con bị tiêu chảy bố mẹ nên đánh giá đúng tình trạng của trẻ
Trước khi lựa chọn bất kỳ phương pháp điều trị nào, cha mẹ nên trả lời một số câu hỏi. Vì những thông tin này giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân và đánh giá mức độ mất nước cũng như nguy cơ của trẻ.
- Bé bao nhiêu tháng hoặc bao nhiêu tuổi?
- Cân nặng hiện tại của bé là bao nhiêu?
- Tiêu chảy xuất hiện từ khi nào?
- Một ngày đi ngoài bao nhiêu lần?
- Phân lỏng hoàn toàn hay chỉ hơi nhão?
- Có sốt không?
- Có nôn không?
- Bé vẫn bú, vẫn ăn hay bỏ ăn?
- Trẻ có đang dùng thuốc, kháng sinh hoặc thực phẩm bổ sung nào trước đó không?
Con bị tiêu chảy có thể do những nguyên nhân nào?
Không phải mọi trường hợp tiêu chảy đều giống nhau. Các tác nhân gây tiêu chảy phổ biến gồm:
- Virus (đặc biệt là Rotavirus ở trẻ nhỏ)
- Vi khuẩn như E.coli, Salmonella, Shigella (trực khuẩn lỵ)…
- Ký sinh trùng
- Vi nấm
- Một số nguyên nhân không nhiễm trùng như bất dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò.
Vì nguyên nhân khác nhau nên phác đồ điều trị cũng hoàn toàn khác nhau. Đặc biệt, kháng sinh chỉ có vai trò trong tiêu chảy do nhiễm khuẩn khi có chỉ định của bác sĩ, không có tác dụng đối với tiêu chảy do virus.
Phân biệt tiêu chảy do virus và tiêu chảy do vi khuẩn
Việc nhận biết một số dấu hiệu đặc trưng có thể giúp cha mẹ hiểu hơn về tình trạng của trẻ. Tuy nhiên, đây chỉ mang tính định hướng và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
| Tiêu chí | Tiêu chảy do virus | Tiêu chảy do vi khuẩn |
|---|---|---|
| Độ tuổi thường gặp | Chủ yếu ở trẻ dưới 3 tuổi, đặc biệt Rotavirus rất phổ biến ở trẻ dưới 2 tuổi. | Gặp nhiều hơn ở trẻ lớn. |
| Thời điểm trong năm | Thường gặp vào mùa thu – đông hoặc khi thời tiết lạnh. | Thường gặp vào mùa hè, thời tiết nóng ẩm khiến thực phẩm dễ nhiễm khuẩn. |
| Triệu chứng nôn | Thường nôn nhiều trong 12–18 giờ đầu. Có thể ăn gì cũng nôn, uống nước hay uống sữa cũng nôn. Ông bà thường gọi là “miệng nôn – trôn tháo”. | Ít khi nôn hoặc chỉ nôn nhẹ. |
| Sốt | Thường không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ. Ít khi sốt cao. | Thường có sốt, có thể sốt cao trên 39°C. |
| Đặc điểm phân | Phân rất nhiều nước, ít bã, mùi tanh, thường không có nhầy hoặc máu. | Phân ít nước hơn, nhiều bã hơn, có thể lẫn nhầy hoặc máu, mùi hôi khẳn hoặc mùi trứng ung. |
| Đau bụng | Ít đau bụng. | Đau bụng nhiều, trẻ khó chịu, quấy khóc. |
| Toàn trạng | Trẻ thường vẫn tỉnh táo, vẫn có thể chơi. Cần đặc biệt theo dõi dấu hiệu mất nước. | Trẻ thường mệt mỏi, bứt rứt, khó chịu, ít chơi hơn. |
| Triệu chứng đi kèm | Có thể kèm viêm mũi họng, mắt đỏ hoặc có gỉ mắt do virus. | Thường không có các triệu chứng hô hấp đi kèm. |
7 bước xử trí trẻ bị tiêu chảy đúng cách
Một điều nhiều cha mẹ chưa biết là phần lớn các bước xử trí tiêu chảy do virus và do vi khuẩn đều giống nhau. Điểm khác biệt quan trọng nhất là: Tiêu chảy do nhiễm khuẩn có thể cần bổ sung kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ. Các bước xử trí dưới đây đều nhằm mục tiêu hạn chế mất nước, hỗ trợ phục hồi niêm mạc ruột và giúp trẻ nhanh hồi phục.
Tóm tắt nhanh
- Nếu trẻ sốt cao, li bì, phân có máu hoặc mất nước, cần đưa trẻ đi khám ngay.
- Không phải mọi trường hợp tiêu chảy đều cần dùng kháng sinh.
- Oresol là ưu tiên hàng đầu khi trẻ có nguy cơ mất nước và phải pha đúng hướng dẫn.
- Men vi sinh và kẽm có thể hỗ trợ phục hồi đường ruột theo khuyến cáo chuyên môn.
- Tiêu chảy do virus và do vi khuẩn có đặc điểm khác nhau, cần được phân biệt để xử trí phù hợp.
Lời khuyên từ Dược sĩ
Bố mẹ ạ, tiêu chảy là cơ chế tự nhiên của cơ thể nhằm đào thải tác nhân gây bệnh ra khỏi đường tiêu hóa. Vì vậy, mục tiêu điều trị không chỉ là làm giảm số lần đi ngoài, mà quan trọng hơn là bù nước kịp thời, bảo vệ niêm mạc ruột và xử trí đúng nguyên nhân.
Một sai lầm khá phổ biến là cha mẹ quá lo lắng nên đổi nhiều loại thuốc, nhiều loại men hoặc tự ý dùng kháng sinh ngay khi con mới tiêu chảy. Điều này không chỉ làm kéo dài thời gian điều trị mà còn có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột và sức khỏe lâu dài của trẻ.
Nếu trẻ được chăm sóc đúng cách, đa số trường hợp tiêu chảy cấp sẽ cải thiện sau vài ngày. Tuy nhiên, nếu trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc tiêu chảy kéo dài, cha mẹ không nên điều trị tại nhà quá lâu mà cần đưa trẻ đến bác sĩ để tìm đúng nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.
Mỗi đợt tiêu chảy đều là một “phép thử” đối với hệ tiêu hóa của trẻ. Điều quan trọng không phải là làm con hết đi ngoài thật nhanh, mà là giúp con vượt qua đợt bệnh an toàn, hạn chế mất nước và phục hồi hệ tiêu hóa khỏe mạnh để tiếp tục phát triển toàn diện.
Nếu cha mẹ vẫn chưa chắc con đang bị tiêu chảy do virus, vi khuẩn hay bất dung nạp lactose, đừng tự ý điều trị kéo dài tại nhà. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn phác đồ phù hợp. Việc xử trí đúng ngay từ đầu sẽ giúp trẻ hồi phục nhanh hơn, hạn chế biến chứng và bảo vệ hệ tiêu hóa lâu dài.
Lưu ý: Nội dung mang tính cung cấp thông tin, không thay thế chẩn đoán hoặc tư vấn trực tiếp từ bác sĩ.