Không phải cứ trẻ chậm tăng cân là cần bổ sung men vi sinh, vitamin hay thuốc bổ. Muốn biết nên bổ sung gì, trước hết cần tìm nguyên nhân khiến trẻ ăn vào nhưng không tăng trưởng tốt.
Dưới đây là 8 nhóm nguyên nhân phụ huynh nên lưu ý:
1. Thiếu năng lượng – thiếu đạm kéo dài
Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp. Trẻ có thể ăn ít bữa chính, uống quá nhiều sữa thay cơm, ăn cháo loãng kéo dài hoặc khẩu phần thiếu các thực phẩm giàu đạm và chất béo.
Khi tổng năng lượng và chất dinh dưỡng cung cấp không đáp ứng nhu cầu, trẻ có thể tăng cân chậm, đứng cân hoặc thấp còi. Theo WHO, suy dinh dưỡng ở trẻ có thể liên quan đến việc cung cấp không đủ năng lượng, thiếu chất dinh dưỡng, bệnh tật tái diễn hoặc các vấn đề làm cơ thể hấp thu và sử dụng chất dinh dưỡng kém.
2. Thiếu vi chất như kẽm, sắt, vitamin D, vitamin A
Một số trẻ ăn không quá ít nhưng khẩu phần nghèo nàn, ít đa dạng vẫn có thể thiếu vi chất.
Theo số liệu Tổng điều tra Dinh dưỡng Việt Nam 2020 được cung cấp trong tài liệu, tỷ lệ kẽm huyết thanh thấp khoảng 53,1%, thiếu máu 15,2% và thiếu sắt 13,9% ở nhóm trẻ được khảo sát.
Ngoài ra, thiếu vi chất có thể ảnh hưởng đến nhiều chức năng của cơ thể, trong đó có miễn dịch, chuyển hóa và tăng trưởng. Tuy nhiên, không nên tự ý bổ sung liều cao kéo dài. Việc bổ sung nên dựa trên chế độ ăn, biểu hiện lâm sàng và chỉ định của nhân viên y tế khi cần thiết.
3. Nhiễm giun và ký sinh trùng đường ruột
Ở trẻ thường xuyên chơi đất cát, vệ sinh tay chưa tốt hoặc sống tại khu vực có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, đây cũng là nguyên nhân cần được cân nhắc.
Ký sinh trùng có thể ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ thông qua giảm hấp thu hoặc gây mất chất dinh dưỡng. Khi nghi ngờ, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám và thực hiện xét nghiệm khi bác sĩ chỉ định, thay vì tự mua thuốc điều trị.
4. Táo bón mạn tính và rối loạn tiêu hóa kéo dài
Táo bón không chỉ là vấn đề đi ngoài. Trẻ táo bón kéo dài có thể bị đau bụng, đầy bụng, nhanh no, sợ đi vệ sinh và từ đó ăn uống kém hơn.
Một vòng luẩn quẩn có thể xảy ra: táo bón → đau bụng, khó chịu → ăn kém → dinh dưỡng không đủ → chậm tăng cân. Vì vậy, nếu trẻ táo bón kéo dài, cần tìm nguyên nhân và xử lý đúng, không chỉ tập trung vào việc “bổ sung men tiêu hóa”.
5. Viêm mũi dị ứng, VA hoặc amidan to ngủ ngáy, ngủ há miệng
Trẻ nghẹt mũi kéo dài, ngủ ngáy, ngủ há miệng hoặc viêm mũi xoang tái diễn có thể ngủ không sâu giấc, mệt mỏi ban ngày và ăn uống kém.
Nếu tình trạng kéo dài, phụ huynh nên cho trẻ được khám để đánh giá đường hô hấp trên và chất lượng giấc ngủ.
6. Nhiễm khuẩn tái diễn viêm hô hấp, tiêu hóa lặp đi lặp lại
Mỗi đợt viêm hô hấp hoặc tiêu hóa có thể khiến trẻ giảm ăn và tăng nhu cầu năng lượng để hồi phục. Nếu trẻ vừa khỏi bệnh đã tiếp tục mắc đợt mới, cân nặng có thể khó tăng.
Đặc biệt, nếu trẻ thường xuyên dùng kháng sinh, bị tiêu chảy sau kháng sinh hoặc chưa kịp ăn uống trở lại bình thường đã tiếp tục bị bệnh, cần đánh giá toàn diện thay vì chỉ tìm sản phẩm “tăng hấp thu”.
7. Bệnh nội tiết: suy giáp, thiếu hormone tăng trưởng, dậy thì bất thường
Suy giáp, thiếu hormone tăng trưởng hoặc một số rối loạn nội tiết ít gặp hơn nhưng không nên bỏ qua.
Dấu hiệu cần lưu ý là tốc độ tăng chiều cao chậm rõ trong nhiều tháng, trẻ mệt mỏi, táo bón kéo dài, da khô, sợ lạnh hoặc có biểu hiện bất thường khác. Trong một số trường hợp, cân nặng có thể vẫn bình thường nhưng chiều cao tăng chậm.
8. Bệnh mạn tính âm thầm: tim, thận, gan, thiếu máu mạn, bệnh ruột viêm
Các bệnh lý về tim, thận, gan, thiếu máu mạn tính hoặc bệnh viêm ruột có thể khiến trẻ chậm tăng trưởng do giảm hấp thu, tăng nhu cầu năng lượng hoặc tình trạng viêm kéo dài.
Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám nếu có các dấu hiệu như mệt kéo dài, xanh xao, phù, tiểu bất thường, đau bụng dai dẳng, tiêu chảy có máu, sốt kéo dài, sụt cân hoặc đau khớp.
Vậy bé tiêu hóa kém, hấp thu kém nên bổ sung gì?
Câu trả lời không phải lúc nào cũng là một loại men tiêu hóa hay vitamin. Trẻ chậm tăng cân cần được đánh giá từ khẩu phần ăn, biểu đồ tăng trưởng, triệu chứng tiêu hóa, tình trạng nhiễm bệnh và các dấu hiệu bất thường đi kèm.
Bổ sung đúng nguyên nhân mới giúp trẻ tăng trưởng tốt và tránh việc dùng sản phẩm không cần thiết. Nhắn ngay cho Trung tâm sức khỏe Nhi khoa Cenica để được hỗ trợ cá nhân từng con.
Lưu ý: Nội dung mang tính cung cấp thông tin, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.